Paryayvaachi Shabd — Synonyms (पर्यायवाची शब्द)
पर्यायवाची शब्द (paryayvaachi shabd) means “synonym words” — several Hindi words that share the same meaning. Many come from Sanskrit and are common in poetry, literature, and formal writing.
Everyday words
| Word | English | Synonyms (पर्यायवाची) |
|---|---|---|
| पानी | water | जल, नीर, वारि, तोय, सलिल |
| सूरज | sun | सूर्य, रवि, भास्कर, दिनकर, आदित्य, भानु |
| चांद | moon | चंद्रमा, शशि, इंदु, राकेश, निशाकर |
| घर | house | गृह, आवास, निवास, मकान, सदन, भवन |
| पेड़ | tree | वृक्ष, तरु, पादप, विटप |
| आग | fire | अग्नि, अनल, पावक, दहन, ज्वाला |
| पिता | father | बाप, जनक, तात, पापा |
| माता | mother | मां, जननी, अंबा, माई |
| राजा | king | नरेश, भूपति, नृप, भूपाल, राजन |
| आकाश | sky | गगन, नभ, अंबर, व्योम, आसमान |
| हवा | wind | वायु, पवन, समीर, अनिल, बयार |
| फूल | flower | पुष्प, सुमन, कुसुम, प्रसून |
| धरती | earth | पृथ्वी, भूमि, वसुधा, धरा, अवनि, भू |
| समुद्र | ocean | सागर, जलधि, रत्नाकर, सिंधु |
| नदी | river | सरिता, तटिनी, तरंगिणी |
| बादल | cloud | मेघ, जलद, घन, नीरद, अंबुद |
| बिजली | lightning | विद्युत, दामिनी, चपला, तड़ित |
| पुत्र | son | बेटा, तनय, सुत, आत्मज |
| पुत्री | daughter | बेटी, तनया, सुता, आत्मजा |
| मित्र | friend | दोस्त, सखा, सुहृद, यार |
| मनुष्य | human | मानव, इंसान, नर, मानुष |
| स्त्री | woman | नारी, महिला, वनिता, रमणी |
| आंख | eye | नेत्र, नयन, लोचन, चक्षु, अक्षि |
| दास | servant | सेवक, नौकर, अनुचर, किंकर |
| दिन | day | दिवस, वासर, अह्न |
| दूध | milk | दुग्ध, पय, क्षीर |
| कमल | lotus | पंकज, जलज, नीरज, राजीव, अंबुज |
| किरण | ray | रश्मि, अंशु, मयूख |
| कोयल | cuckoo | कोकिला, पिक |
| गंगा | Ganges | भागीरथी, जाह्नवी, देवनदी |
| घोड़ा | horse | अश्व, तुरंग, हय, वाजि |
| हाथी | elephant | गज, हस्ती, कुंजर, द्विप |
| सिंह | lion | शेर, केसरी, वनराज, मृगराज |
| मोर | peacock | मयूर, केकी, शिखी |
| भ्रमर | bee | भौंरा, मधुकर, अलि, षट्पद |
| सरस्वती | Saraswati | वाणी, भारती, शारदा, वीणापाणि |
| लक्ष्मी | Lakshmi | कमला, पद्मा, श्री, रमा |
| गणेश | Ganesha | गजानन, विनायक, गणपति, लंबोदर |
| इंद्र | Indra | देवराज, सुरेश, पुरंदर, शक्र |
| अमृत | nectar | सुधा, पीयूष, अमिय |
Why learn synonyms?
Knowing several words for the same idea helps with:
- Reading comprehension — classical and devotional texts often use the less common synonym (e.g., “सूर्य” instead of “सूरज”).
- Writing and poetry — synonyms allow variety and rhythm.
- Vocabulary building — many synonyms are also common in Sanskrit, connecting directly to Gurukul’s Sanskrit program.
Keep learning Hindi grammar
- Parts of Speech — शब्द भेद — noun, pronoun, verb, adjective, adverb, and more, with examples.
- Karak — कारक — how कर्ता, कर्म, करण, and the other cases work, with their marker words (ने, को, से, के लिए…).
Return to the Learn Hindi overview or continue to Hindi Practice.